تغییر اراضی کشاورزی به کشاورزی

زنگ خطری برای منابع آب کشور

دنیای سبز تر - 6 مرداد 1397   12:29
 پایگاه خبری جهان سبز- رضا نمازی، کارشناس منابع آب- تغییر کاربری اراضی کشاورزی به صنعتی، تجاری  و مسکونی خطرناک است، اما تغییر کاربری اراضی زراعی شتوی به صیفی یا هردوی این‌ها به باغی چطور؟
 
طی چند دهه اخیر در خصوص تغیر کاربری اراضی کشاورزی زیاد شنیده‌ایم. کارشناسان پیامدهای تغیر کاربری زمین‌های کشاورزی را مرگ تدریجی کشاورزی، تهدید امنیت غذایی، کاهش تولید محصولات کشاورزی، گسترش بیابان‌ها، تخریب محیط‌زیست، افزایش مهاجرت روستائیان به شهرها، وابستگی به بیگانگان و افزایش بیکاری می‌دانند. ولی در خصوص مضرات تغیر کاربری اراضی کشاورزی به کشاورزی کمتر سخن گفته‌اند و شاید اصلاً سخن نگفته‌اند.
امروزه شاهد انواع تغیر کاربری هستیم. آیا کسی که زمین زراعی را تبدیل به باغ می‌کند مجوز می‌گیرد، آیا کسی که زمین شتوی را تبدیل به صیفی می‌کند از کسی اجازه می‌گیرد. جواب قطعاً منفی است.
برای روشن شدن مطلب دو عکس هوایی از یک منطقه را که به فاصله زمانی حدود ده سال گرفته شده‌اند، مقایسه می‌کنیم. چنانچه در عکس می‌بینید تغییر کاربری گسترده‌ای رخ‌داده است، تأثیر این تغییر کاربری کشاورزی را از نظر آب مصرفی بررسی می‌کنیم.
تصویر شماره یک نشان می‌دهد که اراضی فقط زیر کشت محصولات کشاورزی سطحی و گیاهان یک‌ساله‌اند و با توجه به سطح سبز موجود، حاکی از آن است که حدود ۵۰ درصد اراضی کشت شده است از مزایای کشت سطحی مخصوصاً گندم و جو این است که این محصولات در بازه زمانی ۱۵ آبان تا ۱۵ خرداد سال بعد، نیاز به آب دارند که با توزیع بارندگی‌های کشور همخوانی دارد (استفاده از آب سبز) ولی در تصویر دوم متوجه می‌شویم ۸۰ درصد اراضی تبدیل به باغ شده است که پیک مصرف آب آن از ۱۵ خرداد تا اول مهر ماه است و عملاً با توزیع بارش‌های کشور همخوانی ندارد.
آیا این تغییر کاربری به نفع منابع آب است یا به ضرر آن.
در عکس دوم ۱۲ استخر مشاهده می‌شود که برای ذخیره آب در زمستان استفاده می‌شوند، در صورتی که باید آب رودخانه‌ها درزمستان صرف تغذیه منابع آبی می‌شد. علاوه بر این دارندگان استخرها با افزایش ساعات کارکرد پمپ چاه‌ها به قصد مصرف آب در تابستان، آب را ذخیره می کنند. بر اساس بررسی های انجام شده و مستندات موجود در این محل پس از تغییر کاربری کشاورزی تعداد ۱۵ حلقه چاه غیر مجاز حفاری شده است.  همه این شواهد نشان می‌دهد تغییر کاربری‌های بی ضابطه زنگ خطری برای منابع آب کشور است.

راهبردها و تجویزها
برای جلوگیری از این بی‌نظمی‌ها باید برای هر زمین کشاورزی از طرف وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو یک شناسنامه ایجاد شود و نوع کشت (مساحت کل اراضی، اراضی شتوی، اراضی صیفی، اراضی باغی و میزان آیش) در آن مشخص شود.
این در حالی است که قانون‌های تغییر کاربری اغلب تنها به صورت عام و کلی تغیر کاربری اراضی کشاورزی را ممنوع کرده‌اند که نیاز به بازنگری دارد.


03